Yem Karma Makinesinin Kullanımı

Yem Karma Makinesi Doğru Kullanılmazsa En İyi Rasyon Bile İşe Yaramaz

Süt veya besi işletmelerinde başarılı bir besleme programı yalnızca doğru hammaddeleri doğru miktarlarda kullanmakla bitmez. Hazırlanan rasyonun hayvanın önüne homojen ve doğru fiziksel yapıda ulaşması gerekir.

Kâğıt üzerinde mükemmel görünen bir rasyon; yem karma makinesinin yanlış kullanılması, yemlerin yanlış sırayla yüklenmesi, bıçakların körelmesi veya gereğinden uzun ya da kısa karıştırma yapılması nedeniyle sahada beklenen sonucu vermeyebilir.

Amaç basittir: Hayvan yemliğin hangi bölümünden yerse yesin, mümkün olduğunca aynı rasyonu tüketmelidir.

Yem Karma Makinesinde Homojen Karışım Neden Önemlidir?

TMR, yani Toplam Karışım Rasyonu sisteminin temel amacı; kaba yem, tahıl, protein kaynakları, mineral-vitamin karışımları ve diğer yemlerin mümkün olduğunca homojen şekilde karıştırılmasıdır.

İyi hazırlanmış bir TMR'de hayvanın yemi seçmesi zorlaşır. Böylece bir hayvanın daha fazla tahıl, diğerinin daha fazla kaba yem tüketmesinin önüne geçilmeye çalışılır.

Karışım yeterince homojen değilse yemlikte bazı bölgelerde kesif yem yoğunlaşırken bazı bölgelerde kaba yem oranı artabilir. Bu durum özellikle süt sığırlarında yem seçme davranışını artırabilir ve hayvanların formüle edilen rasyondan farklı bir besin maddesi profili tüketmesine neden olabilir.

Yemler Karma Makinesine Hangi Sırayla Atılmalı?

Burada her işletme için geçerli tek bir yükleme sırası vermek doğru değildir. Makinenin dikey veya yatay olması, helezon yapısı, kapasitesi, kullanılan kaba yemlerin uzunluğu ve nem oranı yükleme sırasını değiştirebilir. Öncelikle makine üreticisinin tavsiyesi dikkate alınmalıdır.

Genel çalışma mantığı şu şekildedir:

1. Uzun ve kuru kaba yemler: Uzun saplı saman, kuru ot veya benzeri materyallerin küçültülmesi gerekiyorsa genellikle makineye erken alınır. Ancak kaba yemi küçültürken un hâline getirmemek gerekir; gereğinden fazla parçalama rasyonun fiziksel etkin lif yapısını bozabilir.
2. Kuru ve daha küçük partiküllü yemler: Kaba yemin uygun fiziksel yapıya ulaşmasının ardından tahıllar, protein kaynakları ve diğer kuru yemler sisteme alınabilir.
3. Mineral, vitamin ve düşük kullanım oranlı katkılar: Premiks, mineral ve benzeri düşük miktarda kullanılan ürünlerin karışım içerisinde eşit dağılması önemlidir. Gerektiğinde uygun bir taşıyıcı yemle ön karışım yapılması daha doğru sonuç verir.
4. Silaj ve yüksek nemli yemler: Mısır silajı ve benzeri nemli materyaller sisteme alınarak diğer yemlerle karıştırılır.
5. Melas ve diğer sıvı ürünler: Sıvı ürünlerin karışım içerisine mümkün olduğunca dengeli dağılması gerekir; tek bir noktaya aşırı sıvı verilmesi topaklanmaya neden olabilir.

Bıçakların Keskinliği Neden Önemlidir?

Körelmiş, kırılmış veya aşınmış bıçaklar kaba yemi düzgün şekilde kesmek yerine ezebilir, sürükleyebilir veya yeterince parçalayamayabilir. Bunun sonucunda rasyonda uzun ve düzensiz kaba yem parçaları kalabilir, hayvanların yem seçmesi kolaylaşabilir, karışımın homojenliği bozulabilir, makinenin çalışma süresi uzayabilir, yakıt veya elektrik tüketimi artabilir. İşletmede düzenli bir bıçak kontrol programı oluşturulması oldukça faydalıdır.

Fazla Karıştırmak da Doğru Değildir

"Ne kadar uzun karıştırırsak o kadar homojen olur." düşüncesi her zaman doğru değildir. Yetersiz karıştırma, hammaddelerin eşit dağılmamasına neden olabilir; ancak gereğinden fazla karıştırma ve kesme de kaba yemlerin aşırı küçülmesine yol açabilir. Dolayısıyla hedef maksimum karıştırma süresi değil, optimum karıştırma süresidir.

Makineyi Fazla Doldurmak Homojenliği Bozabilir

Makinenin içerisinde yemlerin hareket edebilmesi için yeterli alan bulunmalıdır. Kapasitenin üzerinde yükleme yapıldığında materyal yeterince hareket edemez ve homojen karışım elde etmek zorlaşır. Bu nedenle makine üreticisinin belirlediği minimum ve maksimum çalışma kapasitesi dikkate alınmalıdır.

Karışımın Homojen Olduğunu Nasıl Anlarız?

Yem dağıtıldıktan sonra yemliğin başlangıç, orta ve son bölümündeki rasyon karşılaştırılabilir. Daha teknik değerlendirme için Penn State Partikül Separatörü gibi ekipmanlar kullanılabilir. Ayrıca hayvanların yemliği karıştırarak belirli parçaları seçip seçmediği de takip edilmelidir.

Her Gün Aynı Rasyonu Üretmek Önemlidir

Asıl başarı, bugün hazırlanan rasyonla yarın hazırlanan rasyonun mümkün olduğunca birbirine benzemesidir. Bunun için yükleme sırası, hammadde miktarı, bıçak durumu, karıştırma süresi, makine doluluk oranı ve dağıtım şekli mümkün olduğunca standart hâle getirilmelidir.

Sonuç olarak

Süt ve besi işletmelerinde yem karma makinesi yalnızca yemleri birbirine karıştıran bir ekipman değildir; rasyon uzmanının hazırladığı formülü hayvanın önüne doğru şekilde taşıyan son halkadır. Doğru formüle edilmiş bir rasyon; yanlış yükleme sırası, körelmiş bıçaklar, aşırı dolum veya hatalı karıştırma süresi nedeniyle hedeflenen performansı göstermeyebilir.

Bu nedenle işletmede sorulması gereken soru yalnızca "Rasyona ne koyuyoruz?" olmamalıdır: "Hayvan, hazırladığımız rasyonun gerçekten aynısını her lokmada tüketebiliyor mu?" Çünkü iyi bir besleme programında hedef, yalnızca yemleri doğru oranlarda tartmak değil; o oranları yemliğin başından sonuna kadar koruyabilmektir.